صنعتى به مراتب بسيار شديدترند از مادّيات : و اين آيه آخر استدلال بر نبوّت و ابتداى استدلال بر معاد است . « 1 » هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ . « 2 » مؤلف : [ مؤلف در اينجا چند روايت نقل مىكند ] . علّامه شعرانى : از اين روايات و آثار معلوم مىشود كه قوّهء حافظهء دنيا در آخرت محفوظ است و انسان در آن عالم كارهاى اين عالم را به‌ياد دارد و مانند مرد بالغ نيست كه اعمال كودكى را در سال‌هاى آخر عمر فراموش كرده . پس قوّهء حافظه جسمانى محض نيست و اگر چنين بود بايد مجرّدات ، مانند عقول ، همهء حوادث گذشته را فراموش كنند . انسان هم در آخرت چنين حافظ است و قوّهء حافظهء جسمانى وى براى مدركات حواسّ است . « 3 » مؤلف : [ وقتى كه نعمت‌هاى بهشتى را مىشمارد مىگويد : ] تسميهء مطاعم و مناكح و احوال جنّت به اسماء مطاعم و احوال دنيا بر سبيل استعاره و تمثيل است و اين امور ، مشارك امور دنيوى نيست در تمام حقيقت آن تا مستلزم جميع آن چيزى باشد كه لازم امور دنيوى است و مفيد عين فايدهء آن . علّامه شعرانى : سخن مؤلف گرچه بر حسب ادلّه صحيح است ، امّا اهل ظاهر و حكماى متأخّر راضى نمىشوند نعم بهشتى را استعاره و تمثيل بنامند ؛ چون از ظاهر ادلّه چنين مىفهمند كه در تمام حقيقت عين نعم دنيوى است . و مقصود مؤلف دفع اوهام مادى مسلكان است كه خوردن دائم غذاهاى بهشتى و جمع آن در شكم چگونه ممكن است و دفع آنها چگونه و جماع‌هاى پياپى چگونه فرسوده نمىكند و ميوه از كجا فورا ايجاد مىشود و امثال اين بسيار [ است ] ، و بالجمله ، همه خواصّ موجودات

--> ( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 126 . ( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 25 . ( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 135 .